Od pnia do deszczułki, czyli jak produkuje się parkiet - cz.1
Różnica pomiędzy drzewem a drewnem jest o tyle istotna, że drzewo oznacza żywą drzewiastą roślinę, natomiast drewnem nazywamy surowiec otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty.
Cechy drewna - zarówno jego wady i zalety jako surowca, wiążą się z jego budową.
| ZALETY DREWNA | WADY DREWNA
|
| duża wytrzymałość na ściskanie | higroskopijność |
| duża wytrzymałość na rozciąganie | skurcz i pęcznienie |
| mały współczynnik przewodności cieplnej | paczenie |
| izolacyjność termiczna i elektryczna | pękanie |
| łatwość obróbki | sękatość |
| piękna barwa | skręt włókien |
| ciekawy rysunek | sinienie, grzybienie |
| materiał ekologiczny | wymaga niezwykle starannego wykończenia |
Z drewna, w procesie hydrolizy uzyskuje się cukry proste, będące surowcem do produkcji alkoholu etylowego oraz białko jadalne i pastewne. Wskutek destylacji rozkładowej drewna otrzymuje się kwas octowy, alkohol metylowy, olej drzewny, węgiel i smołę drzewną. Z drewna otrzymuje się także terpentynę i kalafonię oraz garbniki do garbowania skór.
Większość surowca drzewnego przerabia się na drewno tartaczne, w wyniku czego uzyskuje się różnego rodzaju asortyment drzewny oraz trociny. Przyjmuje się wydajność surowca w wyniku jego przetarcia na 65-75%.
Powierzchnia lasów na kuli ziemskiej wynosi ponad 4 mld hektarów, natomiast w Polsce 9.048 tys. ha (według GUS – stan w dniu 31 grudnia 2007 r.), co odpowiada prawie 32% powierzchni kraju. Lesistości w Polsce wynosi 28,9 % i jest zbliżona do średniej środkowoeuropejskiej. Dla porównania lesistość Polski pod koniec XVIII wieku wynosiła około
40 %, w 1945 r. -20,8 %, w latach 1945–1970: 27,0 %.
| ZALESIENIE POSZCZEGÓLNYCH WOJEWÓDZTWACH W POLSCE W % | |
| Podkarpackie | 36,8 |
| Pomorskie | 36,0 |
| Zachodniopomorskie | 34,9 |
| Śląskie | 31,8 |
| Podlaskie | 30,3 |
| Warmińsko-mazurskie | 30,2 |
| Dolnośląskie | 29,4 |
| Małopolskie | 28,5 |
| Świętokrzyskie | 27,8 |
| Opolskie ] | 26,4 |
| Wielkopolskie | 25,5 |
| Kujawsko-pomorskie | 23,2 |
| Lubelskie | 22,6 |
| Mazowieckie | 22,3 |
| Łódzkie | 20,9 |
Lasy w Polsce występują na terenach o najsłabszych glebach. W strukturze siedliskowej lasów przeważają siedliska borowe - 55,1% powierzchni lasów i siedliska lasowe - 44,9%.
Przestrzenne rozmieszczenie siedlisk lasów znajduje odbicie w strukturze rosnących gatunków drzew. Poza obszarem górskim, gdzie dominują świerk (na południowym-zachodzie) oraz świerk z bukiem (na południowym-wschodzie),
w większości Polski przeważają siedliska z sosną.
| Udział powierzchniowy gatunków panujących | |
| Gatunek | Udział procentowy |
| sosna, modrzew | 67,6% |
| jodła, świerk, daglezja | 8,2% |
| dąb, jesion, klon, jawor, wiąz | 6,6% |
| buk | 4,9% |
| brzoza | 6,3% |
| pozostałe liściaste | 1,1% |
*Grubizna - drewno okrągłe o średnicy w cieńszym końcu bez kory co najmniej 5 cm (dotyczy drewna pozyskanego); grubizna brutto - w korze; grubizna netto - bez kory.
Drewno pozyskuje się przez cały rok jednak najlepszy surowiec otrzymuje się w okresie niewegetatywnym, czyli od późnej jesieni do wczesnej wiosny. W przypadku dębu wiąże się to także z mniejszą wilgotnością drewna w tym okresie roku.
|
Wilgotność drewna dębowego w zależności od pory ścinki
| ||
| Pora ścinki | Wilgotność twardzieli | Wilgotność bielu |
| styczeń | 75 | 110 |
| kwiecień | 79 | 92 |
| lipiec | 85 | 85 |
| październik | 83 | 83 |
W zależności od grubości pozyskanego drewna okrągłego rozróżnia się grubiznę i drobnice.
Grubizna obejmuje drewno wielkowymiarowe i średniowymiarowe. Lasy Państwowe sprzedają grubiznę, w zależności
od klasyfikacji, stosując odpowiednie symbole, np.:
drewno wielkowymiarowe specjalne - okleinowe: WA1 2, WA1 3
drewno wielkowymiarowe specjalne - sklejkowe: WB1 1, WB1 2, WB1 3
drewno wielkowymiarowe standard: WA0 2, WA0 3, WB0 1, WB0 2, WB0 3, WC0 1, WC0 2, WC0 3, WD 1, WD 2, WD 3.
Na klasyfikację drewna wielkowymiarowego iglastego bierze się pod uwagę takie wady drewna jak: sęki, krzywiznę, siniznę, brunatnicę, zgniliznę, pęknięcia, zabitki i skręt włókien, biodegradacja.
W przypadku drewna liściastego wpływ na klasyfikację drewna mają wady: fałszywa twardziel, zaparzenia, sęki, krzywizna, pęknięcia, zabitki, biodegradacja i skręt włókien.
W zależności od długości drewno okrągłe dzieli się na dłużyce, kłody, wyrzynki i wałki.
| Podział drewna wg sortymentów
| |
| Drewno wielkowymiarowe | drewno tartaczne drewno łuszczarskie drewno sklejkowe drewno okleinowe drewno rezonansowe drewno zapałczane |
| Drewno średniowymiarowe | drewno kopalniakowe papierówka wałki użytkowe słupy paliki, żerdzie, karpina przemysłowa |
| Drewno | kołki tyczki zrębki gałęzie chrust choinki |
W zakładach produkcyjnych do wytwarzania parkietów i desek podłogowych używa się drewna wielkowymiarowego, natomiast do produkcji mozaiki i bruku drewnianego - najczęściej drewno średniowymiarowe.
Do produkcji materiałów podłogowych używa się głównie drewna liściastego europejskich i tropikalnych gatunków.
Z drewna iglastego produkuje się tarcicę podłogową - deski, bale i belki.
| Rodzaje drewna i ich cechy
| |||||
| Rodzaje drewna | Cechy charakterystyczne | Drewno twardzielowe
| Drewno beztwardzielowe (bielaste) | ||
| o zabarwionej twardzieli | o niezabarwionej twardzieli | o zabarwionej i niezabarwionej twardzieli | |||
| iglaste | z przewodami żywicznymi | sosna modrzew daglezja limba wejmutka | świerk |
|
|
| bez przewodów żywicznych | cis jałowiec | jodła |
|
| |
| liściaste | pierścieniowonaczyniowe
| dąb grochodrzew (akacja) |
| jesion wiąz |
|
| rozpierzchłonaczyniowe | jabłoń jarzębina kasztan morwa orzech przeorzech (hikory) śliwa topola wierzba |
|
| brzoza buk głóg grab grusza jawor klon kasztanowiec leszczyna olcha osika | |
Pierwsza obróbka drewna jako surowca odbywa się na tartakach, gdzie po rozpiłowaniu drewna okrągłego uzyskuje się określony rodzaj tarcicy.
O sposobie cięcia drewna decydują kryteria określające:
- przeznaczenie tarcicy
- rodzaj, kształt i wymiary tarcicy
- rodzaj drewna
- jakość drewna
- usytuowanie rdzenia
- szerokość słojów rocznych
- wady drewna.
Podczas obróbki tartacznej drewna stosuje się zazwyczaj trzy rodzaje przetarcia surowca drzewnego:
- jednokrotne (na ostro)
- jednokrotne z obrzynaniem
- dwukrotne (z pryzmowaniem)
Sposób przetarcia drewna decyduje o jakości tarcicy, jej wyglądzie (rysunek słojów rocznych), właściwościach technicznych oraz podatności na odkształcenia wskutek skurczu i pęcznienia.
Przetarcie jednokrotne (na ostro) - dzięki takiemu cieciu drewna, w jednym przejściu traka albo przy użyciu taśmówki, otrzymuje się tarcicę nieobrzynaną. Drewno przecierane jest blokowo lub mieszanie. W cieciu blokowym cała tarcica
ma jednakową grubość, natomiast przy przetarciu mieszanym - deski z bocznej części pnia mają mniejszą szerokość
niż deski z części środkowej.
Przetarcie jednokrotne z obrzynaniem - tarcice nieobrzynaną po wyjściu z traka obrabia się równolegle do jej podłużnej osi.
Przetarcie dwukrotne - przetarcie kłody odbywa się w dwóch kolejnych przejściach. Najpierw przeciera się boczne części okrąglaka, a następnie uzyskaną belkę - pryzmę obraca się o 90° i ponownie przeciera otrzymując deski lub bale
o jednakowej szerokości.
Aby wyciąć z drewna okrągłego tylko jedna belkę lub krawędziak stosuje się przetarcie jednodzielne. Jeśli z jednej kłody chcemy uzyskać dwa lub trzy krawędziaki (albo więcej), wówczas stosuje się przetarcie dwudzielne lub wielodzielne.
W zależności od grubości tarcicę dzieli się na:
- deseczki (6-10mm),
- deski (12-48mm),
- bale (powyżej 50mm),
- listwy (12-30 mm oraz mniej więcej taka sama szerokość),
- łaty (30-100 mm, szerokość zbliżona do grubości),
- krawędziaki (100-200 mm, szerokość zbliżona do grubości),
- belki (powyżej 100 mm i szerokość większa od grubości).
Po przetarciu tarcica jest sortowana i układana w stosy z przekładkami o jednakowych grubościach. Tak przygotowany asortyment drzewny powinien być zabezpieczony przed pękaniem (zabezpieczenie czół tarcicy i zadaszenie) i sezonowany, aż do osiągnięcia stanu wilgotności załadowczo-suchej (20-25%).
Opracowanie: M. Kuczyńska-Cichocka
Bibliografia
1. Raport 2007 o stanie lasów w Polsce, Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, Dyrektor Generalny Lasów Państwowych dr inż. Marian Pigan, Warszawa, lipiec 2008 r.
2. J. Szczuka, J. Żurowski: Materiałoznawstwo przemysłu drzewnego, Warszawa 1999
3. J. Prażmy: Stolarstwo, Warszawa 1999
4. H. Nowak: Stolarstwo, Warszawa 2000
Ostatnio dodane
44.28 zł
|
39.36 zł
|
46.74 zł
|
|
|
51.66 zł
|
67.65 zł
|
57.81 zł
|